پژوهشکده باقرالعلوم
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
 
  • عزت و ذلت: ۱۲  
  • 1392-07-09 13:35:44  
  • تعداد بازدید : 25   
  • ارسال به دوستان
  •  
  •  
  • عزت و ذلت: ۱۲  

    اعوذ بالله من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم

    والحمدلله رب العالمین وصل الله علی محمد وآله الطیبین الطاهرین و لعنه الله علی اعدائهم اجمعین

    اعوذ بالله من الشیطان الرجیم،

    «مَنْ كانَ يُريدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَميعاً»
    [1]

    بحث ما راجع به قیام امام حسین علیه السلام بود که عرض کردم مجموعه ای از دروس معنوی، معرفتی و حتّی مادیِ دنیوی بود و یکی از موضوعاتي که در فرمایشات و حتّی عمل حضرت برجسته بود مسئلۀ عزت و ذلت و رابطة اين دو با موت و حیات بود. راجع به مسئلة عزت و ذلت ما بحث کردیم. در جلسات گذشته به این نتیجه رسیدیم که عزت موهبتی الهی است كه زمینه هایی اکتسابی دارد. كسي که این زمینه ها را فراهم می کند، عبد است و كسي که عزت را عطا می کند، رب است. خودِ عزت هم دارای درجات، شدت و ضعف، است كه اين درجات هم زمینه هايي دارد که آن زمینه ها را، چه از نظر درونی چه از نظر بیرونی، عبد فراهم می کند و خداوند هم بر عزت او می افزاید. در اين جلسه مي خواهم از اين بحث ها نتيجه گيري كنم.

    در روایتی که جلسة گذشته مطرح کردم آمده بود که صبر بر مصیبت موجب افزایش عزت است. چون خود صبر، اصلاً، دارای درجاتي است و هر مصیبتي هم با  مصیبت ديگر متفاوت است، اگر مصیبت در بالاترین درجه آن به شخص وارد شود و صبر هم در  بالاترين درجه تحقق يابد، خداوند در یک سطح بسیار عالی به او عزت عنایت می کند.

    حسين (علیه السلام) در بالاترين درجات مصيبت، صبر و عزت

    این بحث هايي كه شد بحث های روایی و معرفتی بود، حالا می خواهم تطبیق مصداقی کنم؛ این که امام حسین علیه السلام در بین اولیا ی خدا از نظر دلربايي و استیلاء بر قلوب، خیلی برجسته است، در این رابطه است. این یک امری الهی است وگتره نیست، حساب شده و دقیق است. در کوتاه ترین مدت، بزرگ ترین مصیبت وارد شد و درجۀ بسيار عالي از صبر تحقق يافت. پس سه مطلب در اينجا وجود دارد: کوتاه ترین مدت، بزرگ ترین مصیبت، بالاترين درجه از درجات صبر.

    این است که خدا به حسین علیه السلام در بین اولیا ی خدا این عزت را عنایت کرده که چه بسا مافوق آن عزتی در ابنا ی بشر نیست.

    توجه کنيد که ما یازده شب بحث کردیم و من می خواستم نتیجه گیری کنم، وآن این بود كه عزتي كه خدا به امام حسين عنايت فرمود، حساب شده، دقیق و روی مبانی بسیار حساب شده بود كه تقریباً همۀ ابعاد معرفتی، معنوی، درونی و بیرونی آن را تا آنجا که مجلس ما اقتضا داشت، گفتم.

    بنابراین بحثم را مي بندم و در اینجا وارد قسمت بعدی بحث می شوم و آن اين است كه چه رابطه ای بين عزت وذلت و موت و حيات وجود دارد؟ چون اما حسین هم عزت و ذلت و هم موت و حیات و هم رابطة بين عزت و ذلت با موت و حیات را مطرح کرد.

    چون همین یک جلسه باقي است، بايد مطالب را فهرست وار بگويم و هر چه مي گويم از خود امام حسين نقل مي كنم، آن چه كه گفتم هم  از خودش بود. ابتدا مقدمات و بعد بقيه مطالب را بيان مي كنم.

    روح انساني مابه المتياز انسان با حيوانات

    اما مقدمه! انسان در يك تقسیم بندی دارای ارواح چهارگانه است؛ روح نباتی دارد، روح حیوانی دارد، روح انسانی دارد و روح الهی دارد، «نَفَخْتُ فيهِ مِنْ رُوحي»[2].

    هرکدام از اين ارواح متناسب با خودشان، مقتضیات و آثاری دارند، من نمي خواهم وارد اين بحث شوم كه مقتضای روح نباتی چیست، حیوانی چیست، انسانی چیست و الهی چيست، اصلاً جای اين بحث نیست. من فقط بحثم را در یکی از اینها متمركز کنم و آن روح انسانی است.

    این روح انسانی دارای یک مقتضیات و آثاری است. گر چه انسان مجموعه اي از این ارواح چهارگانه است، اما آن چه که موجب شده به او «انسان» اطلاق گردد، روح انسانی اوست. اینکه می گوییم: «انسان»، مربوط به روح انسانیِ انسان است که مقتضیات و آثاری هم دارد و از اين روح انساني به «ما به الامتیاز» انسان از سایر حیوانات تعبیری می کنند. انسان با سایر حیوانات «ما به الاشتراك» هم دارد؛ آنها شهوت دارند، غضب دارند، وهم دارند، ما هم داریم؛ اما روح انسانیت ما به آن ارتباطی ندارد. از این جهت است که من می گویم انسان یک چیزی اضافه دارد كه انسانیت انسان به آن است و آن چيز مقتضیاي ذات اوست. گاهی آن را در قالب اصطلاح می ریزند و به آن عقل می گویند.      عقل عبارت ديگري از روح انساني

    مي گويند چون انسان عقل دارد به او انسان مي گويند. بعد هم عقل را به عقل نظري و عملي تقسيم مي كنند. عقل نظري آن است كه بتواند استدلال كند، برهان اقامه کند، دلیل بیاورد. منشأ علوم، عقل نظريست، به وسيلۀ عقل نظريست که انسان، علوم را به دست مي آورد. عقل عملی، خوب و بد، زشت و زیبا را از هم می تشخيص مي دهد. خوب و بد و زشت و زیبا از نظر بایدها و نبایدها  نه شكل ها. عقل نظري تشخيص مي دهد كه چه کاری خوب است و چه کاری بد است، مثلاً ظلم بد است، عدل خوب است. اینها همه مال عقل است و فرق بین انسان با ساير حیوانات در اين است كه اين عقل دارد و آن عقل ندارد. مثلاً فرض كنيد كه حمار، لگد مي اندازد و گاز مي گيرد؛ مي گوييم: اين چرا اينطور مي كند؟ مي گويند: اين عقل ندارد، تو كه عقل داري و خيلي هم به خودت مي بالي، گاز نگير و لگد نينداز! بنابراین ما به الامتیاز انسان عبارت از عقل است و اگر بنا شود که انسان عقل را به کار نگیرند یا به طور كلي آن را در خودش سرکوب کند، در اینجاست که ما می گوییم اين دیگر انسان نیست، و تبديل به یک حیوان می شود، انسانیت این شخص مرده و از نظر انسانیت مساوی با مرده است و دیگر زنده نیست. انسانِ زنده آن انسانی است که این ما به الامتیاز در او زنده باشد، نمرده باشد و روزبه روز شکوفاتر شود، اين مي فهد که عدل خوب است، ظلم بد است و نبايد ظلم کند. لذا اسم اینها را «فطریات» می گذارند. فطریات یعنی آن چیزهایی که به فطرت آمیخته شده است. در باب عزت، اگر یادتان باشد، گفتیم انسان عزت طلب است، از ذلت متنفّر است؛ اگر دیدید انساني ذلت پذیر شد یعنی از نظر انسانیتش وارونه شده و ظلم پذیر شد، دیگر او انسان نیست، چون انسان مفطور به این فطرت است، اين بحثی بود که کردیم و گام به گام جلو آمدیم.

    سخنان امام حسين(علیه السلام) سراسر شعور بود

    به حرف هايم دقت کنید، اينها شعار نيست؛ الان بدبختي ما اين است که جَو غالب جامعۀ ما شعاری شده، شعوری نیست. اين را صریح بگويم و مکرر هم اين حرف را گفته ام که بروید شعور پیدا کنید، شعار به درد نمی خورد، شعارِ بی شعور، بادِ هواست، «يميلون مع كل ريح كل شعار»! به فرمایشات امام حسین علیه السلام دقت کنید؛ حضرت شعار نمی داد كه بخواهد عواطف را تحریک کند. من بارها گفته ام كه شعار مانند چاشنی براي غذاست، باید غذايي باشد و بعد به آن چاشنی بزنی تا خوشمزه شود. حسین علیه السلام غذا را پخت بعد آمد اینها را گفت و خيلي هم خوشمزه درآمد؛ والا چاشنی خالي كه به درد نمی خورد، شکم را هم سیر نمی کند. مي گويند فلاني شعار خوب مي دهد، غلط مي كند، شعار خوب به چه درد مي خورد؟! آقا! دنبال شعور باشيد، باید غذا باشد، آن وقت شعار خوب چاشني آن مي شود. صِرف شعار فايده اي ندارد. گفتم فرمایشات امام حسین غالباً جنبه شعاري پيدا كرده، ولي آيا وصف شعوری اش را از دست داده؟ نه، حرف هایی که امام حسین می زد حساب شده و هماهنگ با سازمان وجودی انسان ها بود. این هم که فرمايشات ايشان خوب جا می افتاد به اين دليل است كه در دلمان هم خواهی نخواهی و به طور اتوماتیک، همان را مي خواستیم یعنی فطرت ما آنطور مي گفت. یعنی فطرت می گوید ظلم را نپذیر، ذلت را نپذیر، اين همسو با فطرت است، تنها شعار نبود.

    لذا ما هم در بُعد عقل نظری هم عملی، سراغ روایات، مِن باب نمونه، می رویم. چون يك جلسه بيشتر باقي نيست و بيش تر از اين هم فرصت ندارم.

    جهل مساوق مرگ

    علی علیه السلام می فرماید: «اَلجاهِلُ مَیِّتٌ بَینَ الاَحیَاءِ»[3]، جاهل يك مرده است بین زنده ها. یعنی کسی که عقل نظری اش کار نکند و به سراغ علم نرود، مي شود حيوان. گربه هم همين است سگ هم همين است، البته در قران «بَل هُم اَضَل» هم مي گويد. یک روایت از پیامبر اکرم دارد، «قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله و سلم: لَيْسَ مَنْ مَاتَ فَاسْتَرَاحَ بِمَيِّتٍ إِنَّمَا الْمَيِّتُ مَيِّتُ الْأَحْيَاءِ» اگر کسی که انسان بود و انسانیتش زنده بود از دنیا کوچ کرد و به یک نشئة دیگری رفت و از این نشئة مادیت راحت شد به او مرده نگوييد، «إِنَّمَا الْمَيِّتُ مَيِّتُ الْأَحْيَاءِ»[4] ، مرده آن است که روي دو پا دارد جنب و جوش مي كند، اما مرده است؛ این یعنی آن مراحل الهیه انسانیه در او مرده است.

    علی علیه السلام، در یک بُعد معنوی و معرفتی، در ابتداي خطبه 87  نهج البلاغه مي فرمايد: «عِبَادَ اللَّهِ إِنَّ مِنْ أَحَبِّ عِبَادِ اللَّهِ إِلَيْهِ عَبْداً أَعَانَهُ اللَّهُ عَلَى نَفْسِهِ فَاسْتَشْعَرَ الْحُزْنَ وَ تَجَلْبَبَ الْخَوْفَ فَزَهَرَ مِصْبَاحُ الْهُدَى فِي قَلْبِهِ»، اين خطبه بخش بخش است تا مي رسد به آن بخشی که انسان ها را تقسيم بندي مي كند در آنجا مي فرمايد:« وَ آخَرُ قَدْ تَسَمَّى عَالِماً وَ لَيْسَ بِهِ، فَاقْتَبَسَ جَهَائِلَ مِنْ جُهَّالٍ وَ أَضَالِيلَ مِنْ ضُلَّالٍ»، یعنی گروه دیگری از انسان ها هستند که به آنها دانشمند می گویند در صورتیکه اینها نادان هستند و بي دليل نام عالم را یدک می کشند و از گمراهان هستند و بعد می فرماید: «وَ نَصَبَ لِلنَّاسِ أَشْرَاكاً مِنْ حَبَائِلِ غُرُورٍ» دام ها و ریسمان هایی از فریب کاریِ و دروغ را براي مردم گسترده اند كه مردم را فريب بدهند، «وَ قَوْلِ زُورٍ قَدْ حَمَلَ الْكِتَابَ عَلَى آرَائِهِ» اين افراد به رأی خودشان قرآن را تفسیر می کنند، «وَ عَطَفَ الْحَقَّ عَلَى أَهْوَائِهِ»، حق را با شهوت و غضب همسو می کنند، مطلب را ادامه مي دهد تا جايي كه می فرماید: «فَالصُّورَةُ صُورَةُ إِنْسَانٍ وَ الْقَلْبُ قَلْبُ حَيَوَانٍ» يعني وقتي به او نگاه می کنید به قول ما یک سرو دوگوش و مستوي القامه است اما  وقتي به درون او نگاه می کنید يك حیوان تمام عیار است كه جز شهوت و غضب چيزي درونش نیست. بطن و فرج است. «لَا يَعْرِفُ بَابَ الْهُدَى فَيَتَّبِعَهُ»، اصلاً نمي داند راه حق چيست كه از آن پيروي كند، «وَ لَا بَابَ الْعَمَى فَيَصُدَّ عَنْهُ»، از اين طرف بيراهه و باطل را هم نمی شناسد كه از آن دوري گزيند. بعد می فرماید: «وَ ذَلِكَ مَيِّتُ الْأَحْيَاءِ»[5]؛ این است مردۀ زنده ها؛ اینها به صورت كاملاً حساب شده و دقیق در معارف ما هست، بنابراین آن کسی که در هر رابطه ای فاقد مواهب الهیه انسانیه است، مرده است، زنده نیست! مرگ برای او بهتر از حیات است! او دارد ديگران را گول می زند.

    رابطه عزت و ذلت با موت و حيات

    حالا برويم سراغ فرمايشات امام حسين(علیه السلام)، يك خطبه اي در «ذيحسم» از حضرت نقل مي كنند كه در بخشي از اين خطبه مي فرمايند: «فَإِنِّي لَا أَرَى الْمَوْتَ إِلَّا شهاده وَ لَا الْحَيَاةَ مَعَ الظَّالِمِينَ إِلَّا بَرَماً»[6] اين روايت به سه حالت آمده است يك: با عبارت «شهادت»، دو: با عبارت «سعادت»، كه اين خطبه در مأخذهاي مختلف با يكي از اين دو عبارت آمده است و در خطبه ديگري، عبارت ديگري داريم كه بعداً به آن اشاره مي كنم، مي فرمايد كه: من مرگ را جز شهادت در راه خدا (يا سعادت) نمي بينم و زندگی ظاهری با ستمکاران را جز ذلت نمي بينم، يعني اينکه اگر ظلم را بپذیرم، این ذلت است. ظلم پذیری یعنی ذلت پذیری. اگر انسان، ظلم بپذیرد ديگر انسان نیست، یعنی از انسانيتش دست برداشته است. مرحوم مجلسی رضوان الله تعالی علیه در جلد 78 بحار می گوید: «قال علیه السلام فِي مَسِيرِهِ إِلَى كَرْبَلَاءَ» ، امام حسین در راه كربلا خطبه اي مي خواند. در قسمتي از اين خطبه مي فرمايد: «فَإِنِّي لَا أَرَى الْمَوْتَ إِلَّا الْحَيَاةَ» ، یا الله! نه «اِلَّا شَهَادَهَ» يا «اِلَّا سَعَادَه»«فَإِنِّي لَا أَرَى الْمَوْتَ إِلَّا الْحَيَاةَ وَ لَا الْحَيَاةَ مَعَ الظَّالِمِينَ إِلَّا بَرَماً»[7]. این مرگ، زندگی است برای من! آن زندگی مردگی است. ببینید چه می گوید!

    حالا یک روایت ديگر از امام حسین بخوانم، قال علیه السلام: «مَوْتٌ فِي عِزٍّ خَيْرٌ مِنْ حَيَاةٍ فِي ذُلٍّ»، با عزت بمیر، بهتر است از این كه در ذلت زنده باشی. می دانید كه حضرت در روز عاشورا این شعر را خواند:

    «الْمَوْتُ خَيْرٌ مِنْ رُكُوبِ الْعَارِ     وَ الْعَارُ أَوْلَى مِنْ دُخُولِ النَّارِ»[8]

    رابطه ای که حسین علیه السلام بین ذلت و عزت با موت و حیات برقرار می کند، اين رابطه است؛ یک رابطۀ انسانی است. ديديد كه از ابتداي بحث من مي گفتم امام درس هایی در ابعاد مختلف داد هم در بعد معنوی هم معرفتي هم عرفانی و هم انسانی. تا اینجا رسیدم بحث كنم و ابعاد ديگرش نرسیدم.

    اين بحث، بحث معنوی الهی هم نبود، بحث انساني بود، لذا در روز عاشورا وقتی به خیام حمله کردند، حضرت فرمود: «إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ دِينٌ وَ كُنْتُمْ لَا تَخَافُونَ الْمَعَادَ فَكُونُوا أَحْرَاراً فِي دُنْيَاكُمْ»[9] آزادمرد باشيد، این کار، کار حیوان هاست. انسان كه چنين كاري مي كند. بنابراين امام حسين هم درس معنوی داد هم درس عرفانی داد هم درس انسانی داد و هم درس زندگی داد. واقعاً این قیام و حرکت امام حسین علیه السلام مجموعه ای از دروس بود.

    گوشه اي از مصائب اهل بيت امام حسين(علیه السلام) پس از شهادت ايشان

    و اما امروز روز يازدهم، می نویسند امروز سپاهيان دشمن رفتند سراغ دفن اجساد كثيف خودشان و مهیا شدند برای حرکت کردن. از بين مصائبي كه براي اهل بيت امام به وجود آمد، سه حادثه آن روز برجسته بود، یکي مسئله سوار کردن بچه ها بود، من يك چيزهايي ديدم كه نمي توانم نقل كنم، وقتي زن و بچه مي خواهند سوار شوند آنها را مي زنند، اگر اينها محرم و نامحرم سرشان مي شد، آيا اينطور رفتار مي كردند! اینها را سوار کردند. اما چه طور؟ خود حضرت زينب را هم گفتم كه چه طور و با چه عظمتي از مكه حركت كرد؛ برادرش ابالفضل آمد، فرمود: «غُضّوُا اَبصارَكُم» چشم ها را ببنديد، سرتان را زير بياندازيد، رو به ديوار بايستيد كه مي خواهد زينب بيايد سوار شود! قاسم دويد، برايش چهارپايه گذاشت، علي اكبر آمد، پرده محمل را كنار زد، اباالفضل زانو را خم كرد كه خواهر پايش را روي آن بگذارد،  حسین علیه السلام زیر بغل او را گرفت. هنگام حرکت از مکه اینگونه بود، اما امروز بروید كربلا ببیند زینب چگونه سوار شد، این شترهای بی جهاز، محمل نداشتند، چطور اينها سوار شدند، اين يك حادثه.

    حادثه دوم اين بود كه اهل بيت را آورند از کنار قتله گاه عبور دادند! در اینجا می نویسند که چشم زین العابدین صلوات الله علیه به پیکر پدرش افتاد، چنان حالی به او دست داد که عمه اش رو کرد به او و گفت: «مَا لِي أَرَاكَ تَجُودُ بِنَفْسِكَ»؟ ای برادر زاده چطور داری با جانت بازی می کنی؟ یعنی روحش داشت ازهاق می شد. تو حجت خدا بر زمین هستي. جواب داد: مگر این بدن حجت خدا روی زمین نیست! مگر نمی بینی عمه!؟ حادثه سوم مربوط به خود زینب است تا چشمش به بدن برادر افتاد. عقبه تمیمی نقل می کند كه من فراموش نمی کنم چه حالی به زینب دست داد موقعی که چشمش به بدن برادرش افتاد! جملات را او نقل می کند و می گوید: زن و بچه به صورت می زدند، ناله می زدند، زینب هم می گفت: «یا مُحَمَّداه، هذا حسینٌ بالعراء مُرَمَّلٌ بِالدِّمَاءِ، مُقَطَّعُ الاَعضَاءِ»، ای رسول الله، ای جدَّم! بیا آخر نگاه کن ببین حسین ات را، به خون آغشته، بدن تکه تکه! «وَ بَنَاتُکَ سبايا»[10] بیا ببین دخترهایت را به اسارت می برند!

    زينب (سلام الله علیها) وارث مادر

    چون شب آخر است به امید هم آمده ايم، می خواهم بگويم یا زهرا! من برایت هیچ کار نکردم، ما کاری نکردیم! اما شما خیلی بزرگيد. چند جمله هم من می خواهم بگویم، حسين علیه السلام پسر علي است از پدر هم ارث برده، پدر شهید شد، حسین هم شهید شده، اما این دختر هم از مادر ارث برده، اینطور نیست كه تنها پسر از پدر ارث برده باشد. حضرت زينب چند ارث از مادر برده، البته یک مختصاتی هم دارد، نمی گویم ندارد، دو تا از چیزهايی که ارث برد این بود، خانة مادر را آتش زدند دیشب هم خیمه های دختر را آتش زدند! مادر را بین در و دیوار زدند، دختر را هم آنجا وقتی روی جسم برادر افتاد با تازیانه زدند! در اینجا دختر، پیغمبر را صدا کرد، زهرا هم آنجا بین در و دیوار گفت: «یَا اَبَتَاه! هَکَذَا یُفعَلُ بِا بنَتِکَ»، ای بابا، ببین با دخترت چه کار می کنند!...


    [1] فاطر: 10

    [2] حجر: 29

    [3] غررالحكم ص : 75

    [4]بحارالأنوار ج : 79 ص : 175

    [5] نهج البلاغه خطبه 87

    [6] اللهوف ص : 79 در اين مأخذ به جاي شهاده سعاده آمده

    [7] بحارالأنوار (چاپ بيروت) ج : 75 ص : 116

    [8] بحارالأنوار ج : 44 ص : 191

    [9] بحارالأنوار ج : 45 ص : 51

    [10]مثيرالأحزان ص : 84

     
    نام :
    نام خانوادگی :
    ایمیل :
     
    متن :
    متوسط امتیاز :
    %0
    تعداد آراء :
    0
    امتیاز شما :